Hormon kelimesi, çeyrek asırdan beri dillere destan oldu. He*kimler kadar herkes de hormondan bahsetmektedir. Onda esrarlı bir kuvvet, «1000 derdin devası» kudretini sezenler çok. Gün geç*mez ki, bir hormonun yeni bir tesirinden veya yepyeni bulunmuş bir hormondan bahsedilmesin. Hormon nedir? Yunancadan alın*mış olan bu kelime, lügat mânası ile kımıldatan, işleten demektir. Vücudun birçok nahiyelerine serpilmiş bezler olduğu öteden beri bilinir. Bu bezlerden bir kısmının, kandan aldıkları maddelerle kendi bünyelerinde meydana getirdikleri özel tesirli maddeleri be*zin içinden geçen bir kanala döktükleri görülür. Meselâ hazım işi*ne yarıyan mayalar böyle bezlerin eseridir. Bazı bezler de vardır ki, böyle bir salgı kanalları yoktur, yaptıkları özel maddeyi doğ*ruca kana verirler. Böylece kana giren bu maddeler vücudun her uzvuna yayılır. İşte bunlar iç salgı bezleridir ve meydana getirip kana verdikleri maddeler de hormonlardır. Her hormon vücudun belli uzuvları üzerinde belli bir tesir yapar. O hormonun yokluğu veya eksik veya fazla gelişi türlü hastalıklar yaptığı gibi bâzan da ölüme sebep olur. En mühim hormonlar şunlardır:

Boynun ön tarafından, gırtlağın altında kalkan bezi bulunur ki, bunun hormonu olan trioksin maddesi, vücutta yanmaların yü*rümesine yarar. Yine aynı bölgede nohut cesametinde 4 küçük bez vardır ki, çıkarılırsa ölüme sebep olur. Bu bezlerin hormonu pa-rat hormonudur. Karında, midenin arkasında bulunan pankreas bezinin yaptığı insulin hormonu, vücutta şekerlerin ve yağların gereği gibi yanmasını temin eder. Bunun yokluğu şeker hastalığı*nı meydana getirir. Böbrek üstü bezinin yarattığı kortison hormo*nu bin derde deva bir madde haline gelmektedir. Tenasül bezleri*nin yarattığı hormonlar ise, beden ve ruhça cinsiyet karakterleri*ni doğurur. Nihayet beyinde bulunan hipofiz bezi, hormon bezleri*nin bir nevi (orkestra şefi) dir ki, bütün hormon faaliyetini ni*zamlar.

Çok defa iki ayrı hormon aynı uzuvda zıd tesir yaparlar. Me*selâ pankreasın hormonu olan insulin karaciğerde şeker depo edil*mesini hızlandırdığı halde böbrek üstü bezinin ifrazı olan adrena*lin şekerin karaciğerden kana dökülmesini hızlandırır. Hormon*ların uzviyet ihtiyaçlarına göre ayarlanmış bir miktarda ifraz edilmeleri lâzımdır. Bu maddelerin fazla ifrazı Hiperfunksiyon, az ifrazı Hipofunksiyon halleridir ki, her ikisi de hastalıklara sebep olurlar, insanın sıhhatte kalabilmesi için bütün bu hormonların bir*biriyle ahenkli bir ölçüde kanda bulunmaları lâzımdır. Bu kadar mühim vazife gören bu hormon bezlerinin topu birden ancak yüz gram ağırlığmdadır. Buna mukabil ifraz ettikleri maddeler fevka*lâde tesirlidir. Miligramın binde biri kadar hormon uzuvlarda his*sedilecek tesirler meydana getirir.